Teoloxía 2ª Parte (As 5 Vías)

Teoloxía. As cinco vías

As cinco vías da demostración da existencia de Deus
Na "Suma Teolóxica", primeira parte, capítulos 2 e 3, atopamos formuladas as cinco probas tomistas da demostración da existencia de Deus, (coñecidas como as "cinco vías"), que se expoñen a continuación:

Primeira vía
Movemento: cónstanos polos sentidos que hai seres deste mundo que se moven; pero todo o que se move é movido por outro, e como unha serie infinita de causas é imposible habemos de admitir a existencia dun primeiro motor non movido por outro, inmóbil. E ese primeiro motor inmóbil é Deus.

A primeira e máis clara fúndase no movemento. É innegable, e consta polo testemuño dos sentidos, que no mundo hai cousas que se moven. Pois ben, todo o que se move é movido por outro, xa que nada se move mais que en canto esta en potencia respecto daquilo para o que se move. En cambio, mover require estar en acto, xa que mover non é outra cousa que facer pasar algo da potencia ao acto, e isto non pode facelo máis que o que está en acto, á maneira como o quente en acto, v. gr., o lume fai que un madeiro, que está quente en potencia, pase a estar quente en acto. Agora ben, non é posible que una mesma cousa estea, á vez, en acto e en potencia respecto do mesmo, senón respecto de cousas diversas: o que, v. gr., é quente en acto, non pode ser quente en potencia, senón que en potencia é, á vez frío. É, pois, imposible que unha cousa sexa polo mesmo e da mesma maneira motor e móbil, como tamén o é que se mova a si mesma. Por conseguinte, todo o que se move é movido por outro. Pero, se o que move a outro é, á súa vez, movido, é necesario que o mova un terceiro, xa estoutro. Mais non se pode seguir indefinidamente, porque así non habería un primeiro motor e, por conseguinte, non habería motor algún, pois os motores intermedios non moven máis que en virtude do movemento que reciben do primeiro, o mesmo que un bastón nada move se non o impulsa a man. Por conseguinte, é necesario chegar a un primeiro motor que non sexa movido por ninguén, e este é o que todos entenden por Deus.

Segunda vía

Eficiencia: cónstanos a existencia de causas eficientes que non poden ser causa de si mesmas, xa que para iso terían que existir antes de existir, o cal é imposible. Ademais, tampouco podemos admitir unha serie infinita de causas eficiente, polo que ten que existir unha primeira causa eficiente incausada. E esa causa incausada é Deus.

A segunda vía baséase en causalidade eficiente. Achamos que neste mundo do sensible hai unha orde determinada entre as causas eficientes; pero non achamos que cousa algunha sexa a súa propia causa, pois en tal caso habería de ser anterior a si mesma, e isto é imposible. Agora ben, tampouco se pode prolongar indefinidamente a serie das causas eficientes, porque sempre que hai causas eficientes subordinadas, a primeira é causa da intermedia, sexa unha ou moitas, e esta causa da última; e posto que, suprimida unha causa, suprímese o seu efecto, se non existise unha que sexa a primeira, tampouco existiría a intermedia nin a última. Se, pois, prolongásese indefinidamente a serie de causas eficientes, non habería causa eficiente primeira, e, por tanto, nin efecto último nin causa eficiente intermedia, cousa falsa de xeito evidente. Por conseguinte, é necesario que exista unha causa eficiente primeira, á que todos chaman Deus.

Terceira vía

Continxencia: hai seres que comezan a existir e que perecen, é dicir, que non son necesarios; se todos os seres fosen continxentes, non existiría ningún, pero existen, polo que deben ter a súa causa, pois, nun primeiro ser necesario , xa que unha serie causal infinita de seres continxentes é imposible. E este ser necesario é Deus.

A terceira vía considera o ser posible ou continxente e o necesario, e pode formularse así. Achamos na natureza cosas que poden existir ou non existir, pois vemos seres que se producen e seres que se destrúen, e, por tanto, hai posibilidade de que existan e de que non existan. Agora ben, é imposible que os seres de tal condición existisen sempre, xa que o que ten posibilidade de non ser houbo un tempo en que non foi. Se, pois, todas as cousas teñen a posibilidade de non ser, houbo un tempo en que ningunha existía. Pero, se isto é verdade, tampouco debese existir agora cousa algunha, porque o que non existe non empeza a existir máis que en virtude do que xa existe, e, por tanto, se nada existía, foi imposible que empezase a existir cousa algunha, e, en consecuencia, agora non habería nada, cousa evidentemente falsa. Por conseguinte, non todos os seres son posibles ou continxentes, senón que entre eles forzosamente, ha de haber algún que sexa necesario. Pero o ser necesario ou ten a razón da súa necesidade en si mesmo ou non a ten. Se a súa necesidade depende doutro, como non é posible, segundo vimos ao tratar das causas eficientes, aceptar unha serie indefinida de cousas necesarias, é forzoso que exista algo que sexa necesario en por si e que non teña fose de si a causa da súa necesidade, senón que sexa causa da necesidade dos demais, ao cal todos chaman Deus.

Cuarta vía

Graos de perfección: observamos distintos graos de perfección nos seres deste mundo (bondade, beleza,...) E iso implica a existencia dun modelo con respecto ao cal establecemos a comparación, un ser óptimo, máximamente verdadeiro, un ser supremo. E ese ser supremo é Deus.

A cuarta vía considera os graos de perfección que hai nos seres. Vemos nos seres que uns son máis ou menos bos, verdadeiros e nobres que outros, e o mesmo sucede coas diversas calidades. Pero o máis e o menos se atribúe ás cousas Segundo a súa diversa proximidade ao máximo, e por isto dise o máis quente do que máis se aproxima á máxima calor. Por tanto, ha de existir algo que sexa verísimo, nobilísimo e óptimo, e por iso ente ou ser supremo; pois, como di o Filósofo, o que é verdade máxima é máxima entidade. Agora ben, o máximo en calquera xénero é causa de todo o que naquel xénero existe, e así o lume, que ten a máxima calor, é causa da calor de todo o quente, segundo di Aristóteles. Existe, por conseguinte, algo que é para todas as cousas causa da súa ser, da súa bondade e de todas as súas perfeccións, e a isto chamamos Deus.

Quinta vía

Finalidade: observamos que seres inorgánicos actúan cun fin; pero ao carecer de coñecemento e intelixencia só poden tender a un fin se son dirixidos por un ser intelixente. Logo debe haber un ser sumamente intelixente que ordena todas as cousas naturais dirixíndoas ao seu fin . E ese ser intelixente é Deus.

A quinta vía tómase do goberno do mundo. Vemos, en efecto, que cousas que carecen de coñecemento, como os corpos naturais, obran por un fin, como se comproba observando que sempre, ou case sempre, obran da mesma maneira para conseguir o que máis lles convén; por onde se comprende que non van ao seu fin obrando ao seica, senón intencionadamente. Agora ben, o que carece de coñecemento non tende a un fin se non o dirixe alguén que entenda e coñeza, á maneira como o porteiro dirixe a frecha. Logo existe un ser intelixente que dirixe todas as cousas naturais ao seu fin, xa este chamamos Deus."